Ինֆորմացիայի ազատության կենտրոն

հայերեն | english

Սպիտակ և Սև ցուցակներ

Չափորոշիչներ

Ինֆորմացիայի ազատության կենտրոնը յուրաքանչյուր եռամսյակ հրապարակում է տվյալ ժամանակահատվածում մարդկանց տեղեկատվություն ստանալու իրավունքը խախտած գերատեսչությունների ղեկավար պաշտոնատար անձանց Սեւ ցուցակ։ Օգտագործելով եռամսյակային տվյալները` ԻԱԿ-ը հրապարակում է տարեկան Սեւ ցուցակը:

Սեւ ցուցակում հայտնվում են այն պետական կառավարման մարմիների, ՏԻՄ-երի կամ հանրային նշանակության կազմակերպությունների ղեկավարները, ովքեր.

  • չեն պատասխանում տեղեկատվություն ստանալու հարցումներին, 
  • տեղեկատվություն ստանալու հարցումներին պատասխանում են «Տեղեկատվության ազատության մասին» ՀՀ օրենքով նախատեսված ժամկետների խախտմամբ (չնայած «Տեղեկատվության ազատության մասին»ՀՀ օրենքը ՏԱ գրավոր հարցումներին պատասխանելու համար սահմանում է 5 աշխատանային օրյա ժամկետ, ԻԱԿ-ը հաշվարկում է լրացուցիչ 4 աշխատանքային օր` որպես փոստային առաքման ժամկետ: Ուստի, պատասխանը համարվում է ժամկետ խախտած, եթե այն չի ստացվել ՏԱ հարցումն ուղարկելուց 9 աշխատանքային օր հետո), 
  • անհիմն մերժում են տեղեկատվություն ստանալու հարցումները, 
  • թերի, ոչ լիարժեք, կամ կեղծ տեղեկատվություն են տրամադրում, 
  • տեղեկատվության տրամադրման համար անօրինական վճարներ են սահմանում եւ/կամ գանձում, 
  • տեղեկատվության տրամադրման ոչ պատշաճ աղբյուրների են հղում կատարում, 
  • պատշաճ կերպով չեն հրապարակում «Տեղեկատվության ազատության մասին» ՀՀ օրենքով սահմանված պարտադիր հրապարակման ենթակա տեղեկությունները օրենքով սահմանված կարգով եւ ժամկետներում (Հոդվածներ 3 եւ 7)։

Տեղեկատվության ազատության իրավունքը խախտած գերատեսչության ղեկավարը հայտնվում է Սեւ ցուցակում, որովհետեւ ա) նա է ներկայացնում գերատեսչությունը եւ պաշտոնապես, եւ գործնականում, եւ բ) «Տեղեկատվության ազատության մասին» ՀՀ օրենքը պահանջում է, որ բոլոր պետական մարմինները հետեւեն սահմանված կարգին եւ պաշտպանեն եւ նպաստեն քաղաքացիների` տեղեկատվություն ստանալու իրավունքի իրականացմանը, եւ այդ առումով, եթե գերատեսչությունը չի կատարում օրենքի պահանջները, վերջնական պատասխանատվությունն ընկնում է գերատեսչությունը ղեկավարող պաշտոնյայի վրա:

Այսօր արդեն, երբ «Տեղեկատվության ազատության մասին» ՀՀ օրենքը գործում է շուրջ 10 տարի, ԻԱԿ-ի բազմաթիվ ուսուցումների, նախաձեռնած բազմաթիվ դատական գործերի, կազմակերպած հանրային իրազեկման քարոզարշավների արդյունքում այդ ցուցանիշն էականորեն բարելավվել է. 2012 թ.-ին ԻԱԿ-ի` անպատասխան մնացած հարցումների թիվը 2 անգամ կրճատվել է` նախորդ տարիների 35%-ի փոխարեն կազմելով 15.6%:

Սակայն, լուռ մերժումների թիվը կրճատվում է` փոխարինվելով մեծամասամբ թերի կամ անհիմն պատասխաններով կամ անհիմն մերժումներով: Այսինքն, նախկինում պաշտոնյաները խուսափում էին տրամադրել իրենց կամ իրենց ղեկավարած գերատեսչությունը վատ լույսի ներքո ներկայացնող տեղեկությունները եւ անպատասխան էին թողում տեղեկատվություն ստանալու հարցումը: Այսօր արդեն խնդրահարույց տեղեկատվություն պահանջող հարցմանը պաշտոնյան նախընտրում է ոչ թե չպատասխանել, այլ տրամադրել թերի, խուսափող, ոչ ըստ էության պատասխան:

Սա նշանակում է, որ խնդիր է առաջացել նաեւ վերանայել ԻԱԿ Սեւ ցուցակի հիմնական չափորոշիչները, քանի որ հիմնականում տեղեկություն ստանալու հարցումներին այս կամ այն կերպ պատասխան տրվում է։

Այս ամենը հաշվի առնելով, ԻԱԿ-ը 2013 թ.-ի հուլիսի 1-ից խստացնում է Սեւ ցուցակի չափորոշիչները: Այսպես, որեւէ պաշտոնատար անձի եւ համապատասխան գերատեսչությանը Սեւ ցուցակում ներառելուց առաջ ԻԱԿ-ը ձեռնարկում է հետեւյալ անհրաժեշտ քայլերը.

Քայլ 1.  ԻԱԿ-ը իր բոլոր հարցումները ներկայացնում է կամ առձեռն, կամ էլեկտրոնային փոստի միջոցով, կամ էլ պատվիրված նամակով` փոստային ծառայության միջոցով: Ուստի, եթե հարցումը տեղ չի հասնում, ապա ԻԱԿ-ն այդ մասին պարտադիր ծանուցվում է (էլեկտրոնային փոստին համապատասխան ծանուցման միջոցով, իսկ փոստով ուղարկելու դեպքում նամակը վերադառնում է, իսկ ծրարի վրա նշվում է վերադարձի պատճառը): Ուստի, ԻԱԿ-ը հարկ չի համարում զանգահարել եւ ճշտել, թե արդյոք տեղ է հասել հարցումը. եւ եթե այո, ապա ում է մակագրվել (փոփոխված)։

Քայլ 2. Հաշվի առնելով, որ երբեմն հնարավոր են տեխնիկական կամ մարդկային գործոններ, որոնց պատճառով հարցման պատասխանը կարող է օրենքով սահմանված ժամկետից մի քանի օր ուշ ուղարկվել, ԻԱԿ-ը հաշվարկվող վերոնշյալ 9-օրյա ժամկետից հետո սպասում է եւս 5 օր, ապա անկախ դրանից հետո պատասխան ստանալու հանգամանքից` ժամկետների այդ խախտումը կհամարվի ժամկետների էական խախտում եւ տեղեկություն տնօրինող տվյալ մարմնի ղեկավարը կներառվի Սեւ ցուցակում (փոփոխված):

Քայլ 3. Թերի, ոչ լիարժեք պատասխան, անհիմն պատասխան կամ անհիմն մերժում ստանալուց կամ ընդհանրապես պատասխան չստանալուց հետո կենտրոնն այլեւս տեղեկություն տնօրինող մարմինին Սեւ ցուցակում ներառելու համար պարտադիր չի համարում կրկնակի հարցում ուղարկելը: Նման դեպքում տեղեկություն տնօրինող մարմնի ղեկավարը Սեւ ցուցակում է հայտնվելու հենց ԻԱԿ-ի 1-ին հարցմանը թերի, ոչ լիարժեք պատասխան, անհիմն պատասխան կամ անհիմն մերժում տրամադրելու կամ ընդհանրապես պատասխան չտրամադրելու դեպքում (փոփոխված):

Քայլ 4. Բացառիկ դեպքերում, երբ հարցման պատասխանի բովանդակությունից հստակ կլինի, որ տեղեկություն տնօրինողը կարող էր չհասկանալ եւ չի հասակացել, թե ինչ տեղեկություն է ակնկալվում, կամ պատասխանից ակնհայտ տեխնիկական կամ ընդունելի այլ հետեւանքով բաց է թողել խնդրվող տեղեկությունների տրամադրումը, ԻԱԿ-ը տվյալ մարմնին ուղարկում է կրկնակի հարցում` ակնկալվող տեղեկությունը ճշգրտելու կամ հուշելու համար, եւ բացասական պատասխանի դեպքում նոր տեղեկություն տնօրինող տվյալ մարմնի ղեկավարը կներառվի Սեւ ցուցակում (փոփոխված):

Ի դեպ, ԻԱԿ-ի Սեւ ցուցակն անփոփոխ չէ։ Բոլոր այն գերատեսչությունները, որոնք եռամսյակային Սեւ ցուցակում հայտնվելուց հետո կվերանայեն տեղեկատվության ազատության ոլորտում իրենց գործունեությունը եւ բարեփոխումներ կիրականացնեն տեղեկատվության մատչելիությունն ապահովելու նպատակով, այլեւս չեն ընդգրկվի տեղեկատվության ազատության իրավունքը խախտած պաշտոնյաների տարեկան ամփոփ Սեւ ցուցակում: Այդպիսի գերատեսչությունների առաջընթացը ԻԱԿ-ը կնշի Սեւ ցուցակում: Տարեվերջին տարեկան Սեւ ցուցակ է կազմվում եռամսյակային սեւ ցուցակների տվյալների հիման վրա: Տարեկան Սեւ ցուցակում նույնպես կնշվեն համապատասխան գերատեսչությունների կողմից իրականացված դրական փոփոխությունները (փոփոխված):